Trong bối cảnh chính sách thuế có sự thay đổi mạnh mẽ từ năm 2026, kê khai thuế trở thành khái niệm mà hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh cần đặc biệt quan tâm. Khi hình thức thuế khoán dần bị xóa bỏ, hiểu đúng bản chất của thuế kê khai, sự khác biệt giữa hai phương pháp và đối tượng áp dụng giúp người kinh doanh chủ động tuân thủ, hạn chế rủi ro và kiểm soát tốt nghĩa vụ tài chính.
Kê khai thuế là gì? Bản chất và phạm vi áp dụng
Kê khai thuế là phương pháp người nộp thuế tự xác định doanh thu, chi phí và số thuế phải nộp theo kỳ, sau đó gửi tờ khai cho cơ quan thuế theo đúng thời hạn. Số thuế phát sinh phản ánh trực tiếp kết quả kinh doanh thực tế trong kỳ.
Theo Thông tư 40/2021/TT-BTC, phương pháp này áp dụng cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh quy mô lớn và các hộ chưa đạt quy mô lớn nhưng chủ động lựa chọn. Đặc điểm của việc kê khai thuế nằm ở tính minh bạch khi doanh thu phát sinh bao nhiêu thì nghĩa vụ thuế phát sinh tương ứng bấy nhiêu.
Hộ kinh doanh khi khai thuế phải thực hiện khai theo tháng hoặc theo quý, tùy điều kiện cụ thể. Thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân là hai sắc thuế phổ biến nhất được áp dụng theo phương pháp này. Khi đáp ứng điều kiện quy định tại Nghị định 126/2020/NĐ-CP, người nộp thuế được lựa chọn hình thức khai theo quý nhằm giảm tần suất thực hiện thủ tục thuế.
Để hiểu rõ phạm vi áp dụng cần phân biệt hai nhóm đối tượng cụ thể.
- Hộ kinh doanh quy mô lớn là nhóm bắt buộc áp dụng khai thuế. Quy mô lớn được xác định dựa trên doanh thu và số lao động tham gia bảo hiểm xã hội. Trong lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng, ngưỡng doanh thu từ 3 tỷ đồng hoặc lao động từ 10 người trở lên là tiêu chí xác định. Với lĩnh vực thương mại, dịch vụ, ngưỡng doanh thu được nâng lên 10 tỷ đồng.
- Hộ kinh doanh chưa đạt quy mô lớn vẫn có quyền lựa chọn khai thuế nếu mong muốn quản lý doanh thu rõ ràng và phù hợp với định hướng phát triển dài hạn.
Hộ kinh doanh quy mô lớn là nhóm bắt buộc áp dụng khai thuế (Nguồn: VnEconomy)
Thuế kê khai khác gì thuế khoán?
Thuế khoán là hình thức cơ quan thuế ấn định trước một mức thuế cố định cho hộ kinh doanh trong năm. Mức này không phụ thuộc trực tiếp vào doanh thu phát sinh từng tháng. Hộ kinh doanh theo thuế khoán không phải nộp tờ khai định kỳ và cũng không bắt buộc lập sổ sách kế toán.
Ngược lại, thuế kê khai yêu cầu hộ kinh doanh tự xác định doanh thu thực tế trong kỳ. Số thuế phải nộp được tính dựa trên tỷ lệ phần trăm trên doanh thu hoặc theo phương pháp doanh thu trừ chi phí, tùy quy mô. Cách tính này phản ánh sát tình hình kinh doanh, tăng tính công bằng giữa các chủ thể.
Dưới đây là so sánh chi tiết hai phương pháp theo từng tiêu chí:
|
Tiêu chí |
Thuế khoán |
Thuế kê khai |
|
Đối tượng áp dụng |
Phù hợp với hộ kinh doanh nhỏ lẻ, doanh thu thấp, hoạt động ổn định |
Áp dụng cho hộ kinh doanh quy mô lớn hoặc hộ kinh doanh muốn minh bạch doanh thu, dòng tiền |
|
Kỳ khai thuế |
Không phải khai thuế định kỳ |
Phải khai thuế theo tháng hoặc theo quý, đúng thời hạn quy định |
|
Sổ sách, chứng từ |
Không yêu cầu lập sổ kế toán, không bắt buộc lưu trữ chứng từ |
Phải ghi chép doanh thu, chi phí; lưu trữ chứng từ như hóa đơn, phiếu thu, phiếu chi |
|
Hóa đơn |
Không được đăng ký hóa đơn điện tử; chỉ mua hóa đơn lẻ của cơ quan thuế khi khách hàng yêu cầu |
Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử và xuất hóa đơn khi bán hàng, cung cấp dịch vụ |
|
Số thuế phải nộp |
Thuế được cơ quan thuế ấn định cố định trong kỳ, không phụ thuộc doanh thu thực tế |
Thuế tính theo doanh thu thực tế phát sinh trong kỳ |
|
Phát sinh khi xuất hóa đơn |
Khi mua hóa đơn lẻ, phải nộp thêm thuế tính theo giá trị hóa đơn |
Không phát sinh thêm ngoài số thuế đã kê khai |
Các loại thuế khai theo tháng, theo quý cần lưu ý
Theo Nghị định 126/2020/NĐ-CP, các loại thuế khai theo tháng hoặc quý bao gồm thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Ngoài ra còn có thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế tài nguyên và một số khoản phí, lệ phí thuộc ngân sách nhà nước.
Đối với hộ kinh doanh, hai loại thuế thường xuyên phát sinh nhất vẫn là thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Khi áp dụng khai thuế, việc xác định đúng kỳ khai giúp tránh bị xử phạt do chậm nộp hoặc khai sai kỳ.
Hộ kinh doanh dự kiến áp dụng khai thuế cần chuẩn bị sớm về sổ sách, hóa đơn điện tử và tài khoản ngân hàng phục vụ kinh doanh. Dòng tiền cần được phản ánh rõ ràng để số liệu kê khai khớp với thực tế. Thói quen lưu trữ chứng từ đầu vào sẽ giúp kiểm soát chi phí, đặc biệt với các hộ áp dụng phương pháp doanh thu trừ chi phí.
Hai loại thuế thường xuyên phát sinh nhất đối với hộ kinh doanh là thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân (Nguồn: VOV)
FAQ – Câu hỏi thường gặp về việc kê khai thuế
Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp về việc kê khai thuế:
1. Hộ kinh doanh nhỏ có bắt buộc áp dụng kê khai thuế không?
Không. Hộ kinh doanh quy mô nhỏ được phép tiếp tục theo phương pháp khoán trong giai đoạn chuyển tiếp, trừ trường hợp tự nguyện lựa chọn kê khai thuế.
2. Kê khai thuế theo tháng hay theo quý có lợi hơn?
Khai theo quý giúp giảm số lần nộp tờ khai trong năm. Điều kiện áp dụng phụ thuộc vào quy mô doanh thu theo quy định tại Nghị định 126/2020/NĐ-CP.
3. Không có hóa đơn đầu vào thì khai thuế thế nào?
Hộ kinh doanh vẫn kê khai doanh thu bình thường. Tuy nhiên, chi phí không có chứng từ hợp lệ sẽ không được trừ khi tính thuế theo phương pháp doanh thu trừ chi phí.
Việc kê khai thuế giúp phản ánh đúng kết quả kinh doanh, tạo nền tảng kiểm soát dòng tiền và nghĩa vụ tài chính rõ ràng. Khi hiểu đúng bản chất và sự khác biệt giữa thuế kê khai và thuế khoán, hộ kinh doanh có thể lựa chọn phương pháp phù hợp, chủ động thích ứng và hạn chế rủi ro trong giai đoạn chuyển đổi sắp tới.
Xem thêm:
.jpg)
.png)
